Türkiye’de ateşli silahlar, mermiler ve belirli tür bıçak/aletler bakımından en temel düzenlemelerden biri 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’dur. Uygulamada “6136’ya muhalefet” denildiğinde en sık şu fiiller anlaşılır:

• Ruhsatsız silah veya mermi satın alma / taşıma / bulundurma

• Yasak bıçak veya benzeri aletleri satma / satın alma / taşıma / bulundurma

• Yasak bıçak/aletleri ülkeye sokma, üretme veya nakletme (taşıma/taşıttırma)

• Belirli yerlerde silahla girme veya silah taşıma (ek düzenlemeler)

Aşağıda bu suçların kapsamını, cezalarını ve süreçte sık karşılaşılan konuları tek tek açıklıyorum.

1) Kanunun kapsamı: Neler “6136 kapsamına” girer?

A) Ateşli silah ve mermi (ve bazı “parçalar”)

Kanun, sadece silahı değil; mermiyi ve ayrıca bazı ana/balistik önemi haiz parçaları da (ör. namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak, ateşleme iğnesi gibi) kapsar.

Ayrıca, ses/gaz fişeği atabilen bir silahın 6136 kapsamındaki silah vasfına dönüştürülmesi de madde metninde ayrıca zikredilmiştir.

B) “Yasak bıçaklar ve diğer aletler”

Kanun, bazı bıçak ve aletlerin yapımını yasaklar ve bu kapsamda sayılan örnekler arasında; kama, hançer, saldırma, şişli baston, sustalı çakı, pala, kılıç, kasatura, süngü, sivri uçlu/oluklu bıçaklar, topuz, topuzlu kamçı, boğma teli/zinciri, muşta gibi aletler yer alır.

Not: Bazı bıçak/aletler meslek/sanat icrası için zorunlu ise yönetmelikle izin verilebileceği de düzenlenmiştir.

2) Ruhsatsız silah/mermi bulundurma veya taşıma suçu (Madde 13)

Suçun temel hali

Kanun hükümlerine aykırı şekilde ateşli silahı, mermiyi veya sayılan kritik parçaları ya da dönüştürülmüş silahları:

• satın alan,

• taşıyan veya

• bulunduran kişi hakkında,

2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 100 günden 500 güne kadar adlî para cezası öngörülür.

Ağırlaşan haller (vahim nitelik / nitelikli silah)

Silahın niteliği (ör. Kanun’un 12. maddesinin 4. fıkrasında sayılan nitelikte olması) veya silah/mermi/parça sayısının-niteliğinin “vahim” görülmesi halinde ceza 5 yıldan 8 yıla ve adlî para cezası 500 günden 5000 güne kadar çıkabilir.

“Bir adet silah ev/işyerinde” gibi özel düzenleme

Madde 13’te ayrıca, 12/4 kapsamı dışında kalan ateşli silahın bir adet olması ve mutat sayıdaki mermilerle (veya sayılan parçalarla) ev/işyerinde bulundurulması halinde farklı bir ceza aralığı da düzenlenmiştir.

“Pek az sayıda mermi” gibi düşük yoğunluk halleri

Mermi veya kritik parçaların pek az sayıda bulundurulması/taşınması ve mahkemece vahim sayılmaması halinde cezanın ayrıca düzenlendiği görülür.

2024 tarihli idari para cezası düzenlemesi

Madde 13 kapsamındaki bulundurma/taşıma fiilinin, belirli ruhsatlandırma/yenileme süreçlerinde yükümlülüklere aykırılıkla bağlantılı şekilde işlenmesi veya nakil izin belgesi almaksızın bulundurma izinli silahın mesken/işyeri değişikliği nedeniyle nakledilmesi halinde 10.000 TL – 25.000 TL arası idari para cezası öngören ek fıkralar bulunmaktadır.

3) Yasak bıçak/aletleri ülkeye sokma – üretme – nakletme (Madde 14)

Madde 14; 4. maddede sayılan yasak bıçak/aletleri veya benzerlerini:

• ülkeye sokan / sokmaya kalkışan,

• aracılık eden,

• ülkede yapan (imal eden),

• bir yerden diğer yere taşıyan / yollayan / taşıtmaya aracılık eden kişi için

2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 200 günden az olmamak üzere adlî para cezası öngörür.

İndirim ihtimali: Suç konusu bıçak/aletlerin niteliğinin veya sayısının azlığı halinde ceza yarısına kadar indirilebilir.

Teşekkül / birlikte işleme / vahim miktar gibi hallerde ceza artışları da maddede ayrıca düzenlenmiştir.

4) Yasak bıçak/alet satma – satın alma – taşıma – bulundurma (Madde 15)

Madde 15, Madde 14’e göre “daha hafif” görülen fiilleri düzenler. Buna göre; 4. maddede sayılan bıçak/aletleri veya benzerlerini:

• satan, satmaya aracılık eden,

• satın alan,

• taşıyan veya

• bulunduran kişi hakkında

6 aydan 1 yıla kadar hapis ve en az 25 gün adlî para cezası öngörülür.

Vahim sayı/nitelik halinde ceza artırımı vardır.

Ayrıca; yapımına izin verilen bir bıçak/aletin kullanım amacı dışında satılması/taşınması/bulundurulması gibi haller için de madde içinde özel düzenleme bulunur.

“Sırf saldırıda kullanmak amacıyla taşıma”: Madde 15’te ek fıkra olarak, bazı silah/bıçak/aletlerin hal ve şartlara göre sırf saldırıda kullanmak amacıyla taşınması ayrıca düzenlenmiş ve 3 aya kadar hapis veya adlî para cezası öngörülmüştür.

5) Yasak yerlerde silahla girme / taşıma (Ek Madde 1)

Kanun, bazı yerlerde ateşli silah taşınamayacağını açıkça sayar (ör. mahkeme salonları, cezaevi ve tutukevleri, eğitim kurumları, toplantı ve gösteriler, spor karşılaşmaları vb.).

Bu yerlerde kanuna aykırı şekilde silah (ve belirli aletleri) taşıma/bulundurma halinde ilgili kanunlarda belirlenen cezaların iki katı gibi ağır sonuçlara yol açan düzenlemeler mevcuttur.

6) Soruşturma ve yargılama süreci nasıl işler?

Uygulamada süreç çoğunlukla şu şekilde ilerler:

1. Yakalama / arama / elkoyma: Silah, mermi veya bıçak/alet üzerinde veya araçta/evde tespit edilirse kolluk elkoyar; deliller muhafaza altına alınır.

2. İfade: Şüpheli ifadesi alınır. Burada “silahın kaynağı, kimin olduğu, amaç, ruhsat durumu, yer-zaman” gibi sorular gelir.

3. Bilirkişi / kriminal inceleme: Silahın niteliği, çalışır durumda olup olmadığı, parça-aksesuar durumu, mermi adedi ve “vahim” değerlendirmesi bakımından incelemeler yapılabilir.

4. Savcılık değerlendirmesi: Madde 13 mü, 14 mü, 15 mi (ya da başka suçlarla birlikte) uygulanacağı belirlenir.

5. Dava: Genellikle Asliye Ceza Mahkemesi görev alanına girer; ancak olayın niteliğine göre farklılık gösterebilir.

Bu aşamada en kritik noktalar: arama/elkoyma işlemlerinin hukuka uygunluğu, silahın niteliği, adet/“vahim” değerlendirmesi, bulundurma-taşıma ayrımı, kasıt ve amaç değerlendirmesidir.

7) Sık sorulan sorular

“Ruhsatım var ama yanımda değildi” ne olur?

Ruhsatın varlığı tek başına her şeyi çözmez; taşıma-bulundurma türü, yer, nakil izin belgesi, ruhsat şartlarına uyum gibi hususlar önemlidir. Madde 13’te özellikle bazı yükümlülük ihlallerine bağlı idari para cezası düzenlemeleri bulunduğundan somut olaya göre değerlendirme yapılmalıdır.

“Evde bulunduruyordum, taşıma sayılır mı?”

Ev/işyeri içinde bulundurma ile dışarıda taşıma arasında fark vardır. Madde 13 içinde, ev/işyeri bağlamında özel düzenleme de bulunduğu için olayın yeri çok belirleyicidir.

“Bıçak her zaman suç mu?”

Her bıçak suç değildir. Kanun özellikle 4. maddede sayılan yasak türler ve “benzerleri” üzerinden gider.
Ancak taşınma biçimi, yer, amaç ve şartlara göre Madde 15’in ‘sırf saldırıda kullanma amacıyla taşıma’ değerlendirmesi gündeme gelebilir.

8) Sonuç: 6136 dosyalarında en kritik 5 konu

1. Hangi madde? (13 mü 14 mü 15 mi, ek madde mi?)

2. Nitelik ve sayı (“vahim” değerlendirmesi sonucu ceza bandı değişir)

3. Yer ve amaç (özellikle ek madde kapsamındaki yasak yerler; “sırf saldırı amacı” değerlendirmesi)

4. Arama/elkoyma işlemlerinin hukuka uygunluğu (delilin akıbetini etkiler)

5. Ruhsat/izin belgeleri ve yükümlülüklere uyum (bazı haller idari para cezasına bağlanmıştır)