Yasal ve Ticari Faiz Nedir, Nasıl Hesaplanır? (2026 Güncel Kılavuz)

Para borçlarında borçlunun borcunu zamanında ödememesi (temerrüde düşmesi) durumunda, alacaklının maruz kaldığı gecikme zararını gidermek amacıyla yasal olarak talep edebildiği karşılığa temerrüt faizi denir. Borcun yasal niteliğine (adi veya ticari iş) göre uygulanacak faiz türleri ve oranları tamamen farklılık gösterir.

1. Yasal Faiz (Adi İşler Faizi) Nedir?

Yasal faiz, taraflar arasında herhangi bir faiz oranı kararlaştırılmadığı veya yasanın doğrudan faiz ödenmesini öngördüğü durumlarda uygulanan resmi faiz türüdür. Türk Borçlar Kanunu kapsamında ticari niteliği olmayan tüm adi işlerde (şahıslar arası borçlanmalar, adi ödünç sözleşmeleri vb.) yasal faiz uygulanır.

3095 Sayılı Kanun m. 1 uyarınca belirlenen resmi yıllık yasal faiz oranı, geçerli tebliğler uyarınca %24,00 olarak kesinleşmiştir ve adi uyuşmazlıklarda da bu oran temel alınacaktır.

2. Ticari Temerrüt (Avans) Faizi Nedir?

Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca her iki tarafı da ticari işletme olan veya ticari nitelik taşıyan işlerde uygulanan faize ticari faiz denir. Alacaklı, borçlunun temerrüdü halinde TCMB'nin kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı faiz oranını talep etme hakkına sahiptir.

TCMB Tebliği uyarınca, resmi yıllık avans faiz oranı %39,75 olarak belirlenmiştir. Ticari uyuşmazlıklarda, fatura alacaklarında, cari hesap takiplerinde ve kambiyo senetlerinde (çek, poliçe, bono) bu oran talep edilmektedir.

3. Reeskont Faiz Oranı Nedir?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) vadesi gelmemiş senetlerin iskonto edilmesi (reeskont) işlemlerinde uyguladığı resmi iskonto faiz oranıdır. TCMB Tebliği uyarınca yıllık reeskont faiz oranı %38,75 olarak tespit edilmiştir. Reeskont faiz oranı, yasal mevzuatta atıfta bulunulan özel davalarda veya sözleşmelerde referans faiz olarak kullanılır.

Yasal Faiz Hesaplama Formülü

Basit faiz hesaplama yöntemi Türk Yargı sisteminde (ve icra dairelerinde) gün bazında şu formülle işletilir:

Formüldeki 36.500 sayısı, yıllık bazdaki gün sayısı (365) ile yüzde katsayısının (100) çarpılmasıyla elde edilen matematiksel bir sabittir.

Sözleşmesel Faiz Limitleri (TBK m. 88 ve 120)

Türk Borçlar Kanunu uyarınca, şahıslar arasındaki adi işlerde taraflar sözleşmeyle anapara veya temerrüt faiz oranını serbestçe kararlaştırabilirler ancak bu oranlar kanuni sınırlarla kısıtlanmıştır:

• Anapara Faiz Sınırı: Kararlaştırılan yıllık anapara faiz oranı, yasal faiz oranının (%24,00) yüzde ellisinden fazlasını (yani %36,00) aşamaz.
• Temerrüt Faiz Sınırı: Kararlaştırılan yıllık temerrüt faizi oranı, yasal faiz oranının yüzde yüz fazlasını (yani %48,00) aşamaz.

Ticari işlerde ise faiz serbestisi ilkesi geçerli olup, bu sınırlamalar uygulanmamaktadır.